Главная : Содержание : Файлы : Поиск : Связь : Ссылки

Алфавитный указатель : Список файлов : Форум : E-mail

Банник Рисунок И.Билибина

Банник (Баенник), Лазник (Лазнiк, Лазеннік, от белорусск.: "лазня" — "баня")

По славянской мифологии "Банник, дух бани, стоящей вовсе на отшибе, на краю двора, а то и за его пределами — попросту опасен. По этой причине верующие люди считают баню — символ, казалось бы, чистоты — "нечистой". В древности слово "нечистый" означало вовсе не что-то греховное, дурное, а просто менее священное, более доступное действию злых сил. О Баннике и в наши дни рассказывают немало жутких историй. Он представляется в виде крохотного, но очень сильного старичка, голого, с длинной, покрытой плесенью бородой." (9) "Гэта злы дух, які выглядам нагадвае¹¹² Вадзяніка." (156)

"Его злой воле приписывают обмороки и несчастные случаи, иногда происходящие в бане. Любимое развлечение Банника — шпарить моющихся кипятком, раскалывать камни в печке-каменке и "стрелять" ими в людей. Может он и затащить в горячую печку и содрать клок кожи с живого. И никогда друг друга не подгоняют — Банник этого не выносит, сердится." (9)

"Асаблiва варожа⁹ Лазнiк ставiцца да людзей, якiя iдуць мыцца "ў чацвёртую чаргу¹⁰" або пасля апоўначы¹¹, якія мыюцца п'янымі або брыдкасловяць.¹²" (33)

"Нямала злобнага непакою прыносіць Лазніку першапачатковая апрацоўка пянькі і лёну, калі іх мнуць і трэплюць, а таксама папярэдняя сушка іх у самой лазні. Тады Лазніку даводзіцца пераносіць смурод і пыл ад падгнілай кастрыцы. Калі гэта застаецца ў лазні надоўга, Лазнік яшчэ больш злуецца на наведвальнікаў, якім ён помсціць пажарам у лазні." (156)

"Впрочем, с ним можно поладить. Знающие люди всегда оставляют Баннику хороший пар, свежий веничек и лоханку чистой воды." (9)

"Лазніку ахвяравалі¹³ таксама чорную курыцу... Калі заўважалі, што Лазнік пачынаў небяспечныя¹⁴ свавольства, то раілі¹⁵ хутка¹⁶ выйсці з лазні задам на перад." (33)

"А уж если попал под руку Баннику, надо выбежать из бани и позвать на подмогу Овинника или Домового "Батюшка, выручи!.."

Банники — банные духи. Обитая в непосредственной близи от человека, они не показывались на люди, но требовали строгого себе подчинения. Условия их были просты: баня должна была стоять там, где того желал их подлинный, мистический хозяин. В противном случае банник не замедливал с местью. Действовал он довольно подло и наверняка — вплоть до насылания на людей смертельных болезней (банной нечисти, банной притки). Однако стоило переложить баню — и больной, стоя уже одной ногой в могиле, шел на поправку..." (9)

"Небяспечны Лазнік і для парадзіх²⁵, таму ў лазні, дзе адбываюцца роды, іх нельга пакідаць адных: Лазнік можа задушыць і парадзіху, і навароджанае дзіця. У адрозненне ад іншых міфалагічных істот¹⁸, Лазнік не баіцца ні крыжа²⁶, ні малітвы." (33)

"Ёўнікі, ці Асетнікі, Пуннікі і Лазнікі — няпрошаныя сядзібныя госці, без якіх лёгка абысціся, а таму пры пераходзе ў новыя збудаванні іх звычайна не запрашаюць, як Дамавікоў і Хлеўнікаў, яны самі набягаюць туды. Але, сумуючы ад адноснай бяздзейнасці, назойлівасці недарэчных і несвоечасовых наведвальнікаў, гэтыя нячысцікі часам раптоўна²² пакідаюць будыніну, дзе жылі. Такі зыход нячысціка суправаджаецца пагібеллю ці разбурэннем пакінутага прытулку⁶⁸ — ён згарае, раскідваецца бураю ці ў ім правальваецца страха⁶⁹, столь, печка, крывіцца сцяна... У падпраўленае збудаванне нячысцік ўжо не ўвойдзе зноў." (156)

Источники:

А.Н.Афанасьев "Поэтические воззрения славян на природу" — М.: "Современный писатель", 1995 (9)
У.I.Коваль "Народныя ўяўленні, павер'і і прыкметы" — Гомель, 1995 (33)
Е.Левкиевская "Мифы русского народа" — М.: "Астрель, АСТ", 2003 (58)
Міфы Бацькаўшчыны: Літаратурна-мастацкае выданьне — Менск: Беларуская Энцыклапедыя, 1994 (156)

Подготовка статьи: KOT