Главная : Содержание : Файлы : Поиск : Связь : Ссылки

Алфавитный указатель : Список файлов : Форум : E-mail

Вужалка. Художник А.Бушкин, Календарь "Беларускiя нячысцiкi" (219)

Вужалка (от беларусск.: "вуж" — "уж"), Змяё́ўна

По беларусскому фольклору "Вужалкi — дочкi Зьмяiнага цара. Да паловы яны прыгожыя маладыя дзяўчаты, з доўгiмi распушчанымi валасамi, а замест ног ў iх як бы зьмяiны хвост" (219). Но помимо своего обычного облика также могут превращаться в изящных девушек или в змей. Отличить такую змейку можно по обязательному атрибуту вужалок — золотым серьгам. Отсюда и поверье, будто ужи с желтыми пятнами на голове — вужалки в своем змеином обличье.

"Яны вельмi любяць сядзець на старых дрэвах i часаць залатымi грабёнкамi свае цудоўныя валасы. У Вужалак шмат⁹⁷ упрыгожванняў¹⁰⁷ — бранзалеты⁹⁸, каралi⁹⁹ i iншае дабро." (219)

Считалось, что юноше, сумевшему добиться расположения Вужалки, она может открыть лесной скарб — несметные сокровища змей. Однако "Калi хто пакрыўдзiць¹⁰⁰ Вужалку, на таго чалавека абрынуцца ўсялякiя нашчасцi, якiя загубяць яго самаго i ўвесь ягоны род." (219)

"Жыла ў вёсцы³⁰ адна сям'я, бацькi ўжо даўно не было — кажуць на вайну як пайшоў, так i не вярнуўся. Мабыць забiлi, а можа, як пляткаркi¹⁰⁶ шапталiся — й кiнуй жонку з дзьвумя дзецьмi. Жылi яны ўтрох бедна. А тут па зiмку, калi марозы лютавалi — мацi хвароба зкруцiла, а да сакавiку¹⁰¹ яе ўжо на могiлкi адвезлi. Старэйшаму сыну па той вясне гадкоў чатырнаццаць стукнула, а малодчаму — таму так наўвогуле¹⁰⁸ яшчэ каля дзесяцi было. Малыя ўдзьвух засталiся, жылi ў сваёй старой хаце, суседзi дапамагалi, ў чым была патрэба, алеж хлапцы самi сабе былi. Малодчы ж пасля матчынай смерцi дык наўвогул з глузду з'ехаў. Ад людзей хаваўся¹⁰⁹, размаўляў¹¹⁰ па-малу, яго з той пары ўсе на вёсцы дурненькiм лiчылi.

Пайшлi раз браты ў лес, па дровы. Нарубiлi, ды вяртаючыся да дому ўбачылi пад старым дубам вужаку, зусiм маленькую — на дзьве далонi ўздоўж¹¹¹. Старэйшы брат сякеру¹⁰² ў яе кiдануць хацеў, але ж малодчы заступiўся. Кажа, нельга так рабiцi — жывая яна, ў яе мабыць таксама сям'я ёсць. Той i адступiўся — што з дурня ўзять, хай сабе на вуме. А ён вужаку за пазухай схаваў дый да хаты ўпотайкi прынес. Пасля ўсюды таскаўся з ёй, як iншыя малыя кацяня цi шчаня за сабой цягаюць. Нiкому не паказваючы, цiханька размаўляў з ёю, калi нiкога паблiзу не было.

А аднойчы, калi хлапец да калодзежу пабег, а змяюку сваю ў хаце пакiнуў, да ранку¹⁰³ застудзiць яе баяўся — яна па падлозе¹⁰⁴ папаўзла, дый старэйшы брат, данiзу не гледзячы — наступiў нагой, а спужаўшыся, што ў хаце змяя — лапатаю яе й забiў.

Малы, калi убачый яе нерухомую поўсць — зусiм звар'яцеў, на брата кiнуўся, потым зхапiўшы вужаку, ў лес збег. Кажуць, пад тым жа дубам пахаваў яе, дзе й знайшоў. А вярнуўшыся — зусiм не свой быў.

З часам забывацца той выпадак¹⁰⁵ стаў. Браты жылi моўчкi — разам, але ж як чужыя. Па восенi как-та пайшоў старэйшы адзiн па грыбы. Два дня не было. Шукаць яго сталi — на трэцi дзень у вечары знайшлi нежывога. Ляжаў спiной да неба, пакусаны па ўсiм целе. Нiхто паверыць не мог, што змеi чалавека апанавалi. Пасля яго смерцi малодшага брата нiхто ў вёсцы й не бачыў. Кажуць, у лес пайшоў да своей вужалкi. Гавораць — ад яго цяпла ажыла яна прыгожай дзяўчынай, скарбы свайго роду адчынiла яму. Мабыць i не так усё было, але ж да людзей хлапец так i не варацiўся."

Беларуская казка (Гомельск.вобласць)

Источники:

Каляндар "Беларускiя нячысцiкi" — Мiнск: "Асобны дах", 2005 (219)

Подготовка статьи: KOT
Отдельная благодарность SanchoPanzerу