Пра купецкага сына, сабаку, ката i змея, мышынага цара, рака Хабёра, цара ракаў, i Лукапёра. Белорусская сказка

Пра купецкага сына, сабаку, ката i змея, мышынага цара, рака Хабёра, цара ракаў, i Лукапёра

Белорусская сказка

Жыў купец багаты, і была ў яго жана і сын 14 лет. Сын яе не таргаваў, а толькі па гораду гуляў. Маць яму гаворыць:

— Поўна табе, сын, гуляць, пара табе таргаваць!

— Мамінька, хто ж таргуе без дзенег?

Яна дала яму сто рублёу. Пайшоў ён па гораду і не найшоў тавара па сабе. Выйшаў за горад — відзіць, што вядуць старога сабаку і б'юць яго палкамі.

— За што вы яго б'яце?

— А ён састарыўся, не брэшыць, дык мы яго вядзём давіць. — Рабяты, уступіце вы яго мне!

— А што дасі?

— Сто рублёў.

— Ну, бяры!

Прывёу ён сабаку дамоў, памясціў яго ў анбары, паслаў яму пасцелю, стаў яго карміць мясам і паіць малаком. Маць яму гаворыць:

— Што ты, сын, балуешся? Адчаго ты не таргуеш?

— Мамінька! Хто без дзенег таргуе?

Маці яму дала яшчэ сто рублёу. Ён пайшоў па гораду і не найшоў тавару па сабе. Выйшаў за горад, відзіць, што вядуць старога ката і б'юць яго палкамі.

— Рабяты, за што вы яго б'яце?

— А ён састарыўся, мышэй не ловіць, збродуе, дык мы яго давіць вядзём.

— Рабяты, прадайце вы яго мне!

— Што дасі?

— Сто рублёў!

— Ну, давай!

Узяў ён гэтага ката, памясціў яго у анбары на паліцы, корміць яго мясам і поіць малаком. Маць яму гаворыць:

— Сынок, што ж ты не таргуеш?

— Мамінька, хто ж таргуець без дзенег?

Дала яна яму яшчэ сто рублёў. Пайшоў ен па гораду і не найшоў тавару па сабе. Выйшаў ён за горад і відзіць, што возле рэчкі сабраўся народ і што-та б'юць. Ен падышоў і гаворыць:

— Рабяты. што вы дзелаеце?

— А пасматры: мы б'ём змяю!
Ен гаворыць:

— Братцы, уступіце мне яе!

— А што дасі?

— Сто рублёў!

Узяў ён гэту змяю, прынёс дамой, наслаў у карзінку пуху, палажыў яе і стаў карміць. Маць яму гаворыць:

— Сынок, што ты не таргуеш?

— Ах, мамінька, хто таргуець без дзенег?

— Сынок, я табе ўжо аддала трыста рублёў, пакажы мне свае тавары!

Прывёў ён яе і гаворыць:

— Мамінька, вот сабака — сто рублёў.

— Ну, гэта харашо!

— А вот кот — тожа сто рублёў.

— Ну і гэта харашо.

— А вот змяя — сто рублёў.

— Ах, ты, сабачы сын, гэта ж змяя — першы зладзей, нясі яе, дзе ўзяў, а то і на двор не бывай!

Узяў ён гэту змяю, увязаў у платочак, прынёс к тому месту, дзе ўзяў, ударыў яе вобзем. Змяя скінулася царэўнаю і гаворыць:

— Благадару, Іван Іванавіч, што ты мяне адкупіў ад зладзеяў, садзісь на мяне, паедзем у мае царства, у госці к майму атцу!

Сеў ён на яе і паехаў за 12 марэй. А там стаіць дом увесь пад золата. Вот палажыла яна яго ў траву-бур'ян і гаворыць:

— Ну, мілы, ляжы тута, када будзець ацец мне рад, то за табой прышлю залатой бярлін; а када не будзець рад, то я цябе апяць аднясу у сваё царства.

Прыйшла яна к свайму атцу:

— Здрастуй, мой бацюшка!

Вот ён як сядзеў на стуле, так і стаў яе абнімаць:

— Здрастуй, мая доч, я думаў, што цябе ужо на свеце нету!

— Да, мой бацюшка, мяне бы не было на свеце, да мяне ізбавіў Іван Іванавіч, купечаскі сын!

— Ах, дочка мая любезная, зачэм ты мне яго не даставіла, я бы яго наградзіў!

— Бацюшка, ён тут, возле мора, у бур'ян-траве.

Січас тут залажылі ў залатой бярлін шасцёрку лашадзей прама пад яго. Прывязлі яго к царскаму дварцу і павялі яго прама к цару. Цар яго стаў угашчаць. Іван Іванавіч у яго тры дні гасцяваў. Царэўна яму гаворыць:

— Будзець табе ацец дарыць злата, серабра, палавану царства, ты ў яго нічога не бяры, а толькі прасі з правай рукі калечка.

Цар яго прызваў і гаворыць:

— Прасі ў мяне, чаго хочацца: нічога не пажалею!

— Ах, цар, усе мне наравіцца, а лепш усяго мне наравіцца ваша калечка на правай руцэ!

— Нашто табе, мілы, калечка, што толькі яно красіва?

— Ну, дык мне ваша нічога не нада, толькі дастаўце мяне у мой дом!

— Ну, када так, то на: дару табе калечка!

Аддаў цар яму калечка. Запрэглі залатую карэту і даставілі яго ў траву-бур'ян. Царэўна пасадзіла яго на спіну і даставіла яго ў тое места, дзе ён яе знайшоў. Паставіла яго і гаворыць:

— Када табе што ўздумаецца, то толькі перакінь калечка з рукі на руку, то табе ўсё будзе.

Прыйшоў дамоў, гаворыць:

— Ну, мамінька, я ў чужых землях наўчыўся таргаваць, цяпер благаславіце мяне жаніцца!

— А, мой сынок, я цябе благаслаўляю, выбірай сабе па нораву.

— Мамінька, я царэўну бяру!

— Ах, сын мой, разве гэта можна: мы людзі бедныя, а за царэўну сватацца?

— Ну, ідзі, ідзі, матушка!

Прыходзіць яна к дварцу і гаворыць на часавых:

— Здрастуйце, рабяты!

— Здрастуй, матушка! Куды ідзеш?

— А я іду к цару ў сваты.

— Ну, ступай!

— Здрастуйце, ваша царскае вялічаства!

— Здрастуй, бабушка, што скажаш?

— Прыйшла ў сваты к вашай дочцы за свайго сына Івана Іванавіча, ён мальчык харошы, учыўся таргаваць у чужых гарадах.

— Ну, харашо, толькі пускай твой сын выстраіць мрамарны дварэц. лучшы майго: выстраіць — будзець зяць, не выстраіць — галаву зрублю.

Прыйшла яна к свайму сыну і гаворыць:

— Ах, сын мой! Укароціш ты мой век: цар прыказаў пастроіць дварэц, лучшы яго, а то галаву зрубіць!

— Ну, матушка, лажысь спаць: вутра вечара мудраней!

Старушка легла спаць, а ён у самую поўнач выйшаў на параднае крыльцо, перакінуў калечка з рукі на руку — яўляюцца 12 малайцоў:

— Што угодна?

— А во што: каб к вутру быў гатоў мрамарны дварэц, пачышчы царскага!

Не ўспеў ён сказаць, а ўжо дварэц гатоў. Назаўтра гаворыць:

— Ну, матушка, ступай у сваты!..

Прыходзіць яна к цару:

— Ваша вялічаства, у сваты прыйшла!

— Ну, харашо, калі твой сын хітры і мудры, пускай выстраіць мост: масніца залатая, масніца сярэбраная, тады аддам за яго доч.

Прыходзіць яна дамоў і расказала свайму сыну, што прыказаў цар.

— Ну, матушка, лажысь: вутра вечара мудраней!

Вот яго маці легла, выйшаў ён на параднае крыльцо, перакінуў калечка з рукі на руку — выскакваюць 12 малайцоў:

— Што угодна?

— А во што: штобы быў гатовы да заўтрашняга вутра сярэбраны мост ад майго двара да царавага.

Не ўспеў ён сказаць, а мост ужо гатоў. Устаў цар, паглядзіць: мост гатоў, блішчыць, ажно адкоскі па небясам. Па вутру старушка ідзець апяць у сваты:

— Ваша царскае вялічаства, прыйшла апяць у сваты!

— Ну, харашо, бабушка, будзець ён мне зяць; а калі да заўтрашняга вутра не паставіць абапал маста сярэбраныя ветачкі і не нагоніць пціц райскіх, каторыя бы пелі песні херувімскія, то галаву зрублю.

Прыходзіць дамой і гаворыць сыну:

— Ну, сынок, цар прыказаў абапал маста паставіць сярэбраныя ветачкі, і штобы на гэтых ветачках сядзелі пціцы райскія і пелі песні херувімскія, а то голаву зрубіць.

— Ну, матушка, лажысь спаць: вутра вечара мудраней!

Старушка легла спаць, а ён выйшаў на парадная крыльцо, з рукі на руку калечка перакінуў — выскакваюць 12 малайцоў:

— Што ўгодна?

— А во што: штобы к заўтрашняму вутру абапал маста было панастаўлена разных ветак, залатых і сярэбраных, штобы на гэтых ветках сядзелі пціцы райскія і пелі песні херувімскія і штобы абапал маста былі панастаўлены разный віны.

Ен гаворыць, а дзела дзелаецца. Прачнуўся цар назаўтрага, відзіць: усё, што гаварыў, здзелана. Старушка на другі дзень ідзець у сваты, а ёй сын прыказаў:

— Када не аддасць, то скажы яму, што вазьму няволяю.

Прыйшла яна і гаворыць:

— Ваша царскае вялічаства, када не аддадзіце цяпер, то няволяю возьмем!

— Ну, старуха, слухай: я аддам сваю дачку, када твой сын здзелаець к заўтрашняму вутру васкавую царкву, званы залатыя, папы-патрыярхі маладыя, штобы ля царквы сядзела яблына, када бы мы ішлі ў царкву, яна б цвіла, а када будзем іціць з царквы, штобы былі яблыкі спелыя; здзелаець — аддам дачку за твайго сына, не здзелаець — галаву яму атрублю.

Старуха прыйшла к свайму сыну і гаворыць:

— Ну, сынок, заўтра табе галаву атрубяць: прыказаў цар, дык і ты не адзелаеш таго!

— Ну, матушка, не пячалься; вутра вечара мудраней, а цяпер лажыся спаць.

Старуха легла і заснула; Іван Іванавіч выйшаў на параднае крыльцо, перакінуў з рукі на руку калечка — выскакваюць 12 малайцоў:

— Чаго ізволіце?

— Штобы к заўтрашняму вутру была гатова васкавая царква, залатыя званы, папы-патрыярхі маладыя, штобы ля царквы расла яблынька — як будзем у царкву ісці, штобы цвіла, а як будзем выхадзіць з царквы, штобы яблыкі паспелі, штобы мне была адзежа, якой і ў цара нету.

Ен гаворыць, а дзела дзелаецца, к вутру ўсё гатова. Прасыпаецца назаўтра цар, чуець — дзе-та званы звоняць; ён гаворыць на слугу:

— І дзе гэта звоняць?

— А гэта звоняць у новай царкве!

Гасудар выйшаў паглядзець і відзіць, што праўда. У восем часоў пад'ехала залатая карэта, пасадзілі царэўну і цара і павезлі у царкву. Ідуць у царкву — яблыня цвіцець, выходзяць з царквы — ужо яблыкі паспелі. Пазвалі на свадзьбу Лукапёра Цымбалдавіча; ён прыехаў з-за дванаццаці марэй у тры дні. Гулялі яны 15 дней; потым ужо аддаюць нявесту ў жаніхоў двор. Прывёз Іван Іванавіч царэўну ў свой дварэц, і прагулялі ў яго доме тры дні. Сталі яны сабірацца спаць, яна тайком свайму ад'ютанту дала распіску і прыказала, штобы Лукапёр быў гатоў:
— Мы адсюдава ўедзем!..

Ляглі яны спачываць; царэўна абласкала Івана Іванавіча і давай у яго распрашваць, як ён пастроіў дом. Ен і гаворыць:

— Гэта усе мне калечка памагаець!

Вот, када ён заснуў, яна скінула ў яго з рукі калечка, выбегла з дому, прыбегла к Лукапёру і ўехала з ім у яго царства. Назаўтра гасудар прысылаець маладых зваць на чай. Прыбягаець ардынарац:

— Іван Іванавіч, гасудар просіць вас на чай з жаной і з мацер'ю.

Іван Іванавіч стаў яе іскаць па палатам, клікаць яе, а яе і след ужо прастыў. Тада яго ўзялі пад каравул; гасудар сказаў:

— Гэта, верна, ты пагубіў маю дачку, што яе нету!

Павялі яго на плошчадзь, пасадзілі на стул і залажылі кругом стула кірпічом, аставілі толькі вакошачка, штобы падаваць яму пішчу. Ён там сядзеў, можа, месяц, а можа, нядзель дзесяць; дамы яго гасудар узяў у сваю казну, а маць яго памясцілі ў багадзельню. Кату з сэбакам нечага стала есць; кот гаворыць на сабаку:

— Уздумай, сабака, што за нас заплаціў Іван Іванавіч, а мы для яго нічога не здзелалі!

— Ну, што ж ба нам здзелаць?

— Як што? Я знаю, дзе царэўна!

— А дзе?

— У Лукапёра. Сабака, пойдзем на прыстань!

— Пойдзем!

Прыйшлі яны на прыстань і ляглі пад ракітавым кустом. Кот гаворыць на сабаку:

— Вот, сабака, ты на сілу крапчэй мяне, а я на глаз крапчэй цябе: я адсюда віжу Лукапёрава царства.

— Ну, када відзіш, то паплывём туда.

Паплылі яны ў Лукапёраў дом. Пераплылі мора ў паўтара месяца. Прыехалі яны ў Лукапёрава царства і тры дні аддыхалі ў траве-бур'яне. Кот гаворыць:

— А што ты, сабака, знаеш?

— А што?

— У гэтым царстве кошак нету, а мышы паелі ўсё дабро. Потым ен гаворыць:

— Ну, сабака, ты не хадэі на царскі двор, а то цябе сабакі разарвуць, а я пайду туды.

Вот кот пайшоў прама у харомы. Увідала ката Мар'я Пракрасная:

— Ах, Лукапёр! Вот кошка таго брадзягі: яна яго бросіла і прыйшла ка мне.

— Ну, бяры яе скарэй у харомы!

Узяла яе Мар'я Пракрасная на рукі, стала яе гладзіць, а яна стала маркатаць; тут яе січас сталі карміць. Кот набраў гавядзіны, белых хлебаў і аднёс сабаку:

— Ну, сабака, ляжы, пакуль я спраўлюся!

Прыбегла кошка ў палаты і відзіць: Лукапёр з царэўнаю абедаюць, а з імі мышы, крысы: нету кошак. Кот як стаў мятаць гэтых мышэй, у пяць часоў намятаў пяць вазоў. Усадзілі яго ў анбар на ноч, дык ён к вутру вазоў дваццаць намятаў. Тут гэтаму кату такая чэсць: пасадзілі за стол, гавядзіны яму, а ён з'еў не многа, а то ўсё сабаку адносіць. Выкарміў ён сабаку харашо: стала яна дужа здарова. Адзін раз кот сядзіць на парозе і відзіць: едзець цар мышэй, лапы і вушы залатыя. Кот схваціў яго за лапы і стаў давіць гэтага цара мышэй.

— Ах, кот, памілуй: я услужу табе чым угодна!

— Еслі вы мае кальцо не дастанеце, то я вас усіх перадаўлю!

— Адпусці мяне: я табе гэта здзелаю!

Кот яму паверыў і адпусціў. Мышыны цар заставіў усіх мышэй іскаць кальцо, но яго не найшлі. Кот гаворыць:

— Еслі вы майго кальца не сышчаце, то я ваш увесь род перавяду!

Адна касая мыш гаворыць:

— Два глаза — рагаза, а ў мяне адзін, ды зорак: не нада мне і сорак!

Гэта касая мыш пабегла ў спальню Мар'і Пракраснай і села ля свечкі. Царэўна памалілася богу, а кальцо палажыла к сабе ў рот. Касая мыш прыбегла к мышынаму цару і гаворыць:

— Я відзела верна: яна яго палажыла ў рот.

Сабраліся усе мышы, сталі думаць, как бы гэта кальцо вынуць. Была крыса-чыпурыжка (у яе быў двайны хвост); яна гаворыць:

— Ніхто у роце не дастане кальца, а я дастану! Памачу ў нужніку свой хвост, як царэўна ляжаць, то я правалаку свой хвост ей па губах, яна ад гэтага зварцаіць, а тут і выплюнець кальцо — мышы яго і падхвацяць.

Вот мышыны цар прыказаў у спальні мышам стаць на старожу: як выплюнець царэўна кальцо, то яго і несць к цару. Вот гэта крыса намачыла у нужніку хвост, як царэўна легла, яна і правалакла ёй свой хвост па губам. Яна (царэўна) ускачыла і стала варцаць, і выплюнула гэта кальцо, мышы яго падхвацілі і прыняслі к цару. Цар гаворыць:

— Ну, гэта харашо і для мяне і для вас: цяпер кот не будзець нас трывожыць!

Прынёс цар мышэй да свету кату кальцо:

— Ну, кот, вот табе кальцо: цірануў ты нас давольна!..

— Ну, я бы вас больш цірануў: ухажу я дамоў.

Прыйшоў да сабакі:

— Ну, сабака, адпраўляемся дамоў.

Сабака гаворыць:

— Ну, дай мне кальцо!

А кот гаворыць:

— Ну, гэта ўжо не дам! Ты стар, станеш кашляць — уроніш, а ў мяне зубы часты — буду дзяржаць крэпка!

Сабака не стаў спорыць з катом. Вот яны паплылі. Плылі яны паўтара месяца, не емшы, не пімшы. Плывуць, адзін на другога глядзяць; відзіць сабака, што кот ужо тонець. У ката ўжо глазы пасалавелі, падняў ён галаву высока, а да берагу яшчэ 50 вёрст. Хацеў кот сказаць:

— Вазьмі ў мяне кальцо.

Разінуў рот, кальцо бултых! у ваду. Вот яны гавораць:

— Госпадзі, прынясі нас хоць жывых да краю.

Паднялася вална і прынясла іх на прыстань. Аддыхалі яны ў траве-бур'яне тры дні. Ляжалі яны тры дні і тры ночы — не размыкалі свае вочы: усё спалі. На чацвёрты дзень яны гавораць:

— Поёдзем мы к сваёй беднай хазяюшке: ці не накорміць яна нас?

Прыйшлі яны к сваей хазяйцы на Фаміной нядзелі ў сераду. Хазяйкіна багадзельня была недалёка ад пагоста; ува ўторнік падавалі ёй міласціну: хто пірага, хто кураціны, хто драчоны. Увідала яна ката і сабаку, гаворыць:

— Ах вы, мае забіражыцелі, вы, верна, хаціце есць.

Яна, што ў яе было, то і аддала ім. Наеліся яны і рассмяяліся:

— Ах, абед харошы!

— Ну, сабака, пойдзем на прыстань!

Прыйшлі яны к мору і леглі на берагу пад ракітавым кустом. Вячэрняю зарою асвяціла бераг, выходзіць з мора рак Хабёр, залатыя клюшні і залатыя глазы.

— Што, сабака, відзіш ты гэту аказію?

— Віжу!

— Што мы будзем дзелаць?

— А ідзі яго і валакі на гару!

Вот сабака схваціў яго за клюшні, а кот за вусы і павалаклі яго на гару.

— Ах, памілуйце, за што вы мяне валачэце?

— А во за што: мы пацяралі у таком-та і таком месце ў моры кальцо, када ты нам яго не дастанеш, то мы цябе задавім!

— Пусціце вы мяне на волю: я вам яго дастану!

— Ну, гэта ўжо не: мора вяліка — уцячэш!

Вот ён крыкнуў багатырскім голасам, сабраліся ўсе ракі:

— Чаго ізволіце, цар?

— У таком-та і таком месце гэтыя гаспада пацяралі залатое кальцо: найдзіце яго!

Ракі пайшлі, як цёмная туча, іскаць кальцо; узбутуражылі ўсё мора, а кальца не найшлі: пускалі напярод клюшні. Вот адзін рак быў бяз клюшон: найшоў кальцо, найшоў і падаў цару, а цар аддаў кату; яны гэтага цара-рака выпусцілі і пайшлі дамоў. Думаюць яны, як бы Івану Іванавічу кальцо даставіць. Кот гаворыць:

— Па чацвяргам адпіраюць цямніцу, і туды ходзяць купцы падаваць яму міластыню, я пайду і праскальзну к яму і перадам кальцо.

У чацвер пайшоў кот у цямніцу. Атварылі дзверы, купцы пайшлі туда з падаяніем, а кот у дзверы праскальзнуў і залез пад печку. Яго паролі адтудава, но не выпаралі. Када выйшлі ўсе купцы з цямніцы, кот вылез з-пад печкі і ўзлез на калені к Івану Іванавічу. Стаў ён яго гладзіць, кот палажыў кальцо на руку Івану Іванавічу. Іван Іванавіч з рукі на руку калечка перакінуў — выскакваюць 12 малайцоў:

— Што угодна?

— А во што: штобы раскідаді увесь астрог!

Вот яны як сталі раскідваць, дык і народу многа пабілі. Іван Іванавіч выйшаў з цямніцы і пайшоў к свайму мрамарнаму дварцу, а у гэтым дварцы жыў цараў пляменнік. Прыйшоў і гаворыць:

— Ваша благародзія, дазвольце мне у маём дварцы пераначаваць?

— Можна.

Вот Іван Іванавіч у самую поўнач выходзіць на параднае крыльцо, з рукі на руку калечка перакінуў — выскакваюць 12 малайцоў:

— Чаго ізволіце?

— А во чаго: штобы Лукапёраў дом быў к вутру перанесен сюда з жаною маёю Мар'яй Пракраснай і з Лукапёрам!

Назаўтрага паглядзіць: дом ужо тут. Узяў Іван Іванавіч сваю залатую шаблю, увайшоў у дом, а Лукапёр спіць; ён яго пракалоў шпагаю, а Мар'я Пракрасная упала на калені перад ім:

— Прасці, мілы! Ва ўсём вінават ацец: ён мяне заставіў абмануць цябе!

Ён ёй прасціў, а цара выгнаў з дому ў чыстыя паля, маць сваю ўзяў з багадзельні, ката і сабаку бярог, пака ў гроб лёг, а з жаною жыў харашо (1049: Т.1, с.607-615, №33; 1436: с.372-381, №158).


Поднор — в беларуском фольклоре царь всех мышей

Хабёр — по белорусскому фольклору царь всех раков, выделявшийся среди своих подчиненных большими размерами, а также золотыми клешнями и глазами

 

Текст передается согласно говору рассказчика на "трасянке" (смеси русского и белорусского языков).

Запісаў У.Дабравольскі ў канцы XIX стагодзя ў вёсцы Бердзібіякі Ельнінскага павета Смаленскай губерніі ад выдатнага казачніка Васіля Міхайлава.

Записал В.Добровольский в конце XIX века в селе Бердибяки Ельнинского уезда Смоленской губернии от отличного сказочника Василия Михайлова.

Сюжетный тип по классификации Андреева-Аарне: №560.

Белорусские варианты: Добровольский: Т.I, с.444-454, №9; Federowski: T.II, s.75-78, №58, 59; Шейн: Т.II, с.15-18, №9; Романов: Т.III, с.345-350, №85; Т.VI, с.404-412, №44 (кантамінацыя а сюжэтам «Жонка-змяя эноў становіцца змяёй», які не ўлічаны у паказальніках); Чубинский: Т.II, с.59-63, №13; Klich: s.129-131, №2; Gliński: T.I, №16; Господарев: с.272-277, №13.

Руские варианты (46): Пропп: с.475; Никифоров: №82.

Украинские варианты (12): Никлович: №3,4; Чубинский: Т.II, с.52-58, №12; Етнографічний збірник: Т.1, №35, 52; Т.14, №16; Т.29, №26; Т.37-38, №169, 192; Kolbert (1888): №74; Barącz: s.235-239.

Полькие варианты (12): Krzyżanowski: T.1, s.182-183.


Культурно-географическая классификация существ: Культурна-геаграфічная класіфікацыя істот: Kulturalno-geograficzna klasyfikacja istot: Культурно-географічна класифікація істот: Cultural and geographical classification of creatures:

Comments

Отправить комментарий

The content of this field is kept private and will not be shown publicly.
CAPTCHA
Пожалуйста, введите слова, показанные на картинке ниже. Это необходимо для того, чтобы выяснить, являетесь ли Вы человеком или представляете из себя спам-бота. Спасибо.
4 + 13 =
Решите эту простую математическую задачу и введите результат. То есть для 1+3, введите 4.

Только зарегистрированные пользователи могут оставлять комментарии. Пожалуйста, войдите или зарегистрируйтесь. Only registered users can post a new comment. Please login or register. Only registered users can post a new comment. Please login or register.